مديتيشن چيست؟.jpg)
مديتيشن در
فرهنگ لغت تحت عنوان مراقبه ، تفكر و تامل (انديشيدن)آمده است. در ژاپن
ذن (zen)
،در چين ،چن (chen)
و در هند و مكتب يوگا جزو دهياناست.
1-خواستگاه
اصلي
مديتيشن يك
تمرين ذهني است. انسان بعنوان اشرف مخلوقات از عالي ترين سطوح امكانات
خلقت يعني «شعور متعال » برخوردارست.
هستي با
ويژگي آفرينش دروني ،نظم و تكامل ذاتي نشانگر وجود ذي شعوري است وانسان
تجربه گر و مدرك اين شعور است. شعور و آگاهي از خصوصيت ، ماهيت و توان
خاصي برخوردار است و همواره ميل به بازشناسي و باز نمائي تمامي امكانات
خود دارد و بدينسان انسان در همه زمان ها و مكان ها بطرزي غريب ميل به
درونگري ، بازگشت به طبيعت خود و بالاخره اين بازشناسي و بازنمائي
دارد.
مديتيشن روشي
است كه به اين خواستگاه پاسخ مي دهد و آن را ارضائ مي كند.
هر نيروئي
ميل به حركت در مسير و گرايش ذاتي خود دارد و صد البته نيز ميل به
شكوفائي و باروري استعدادها و پتانسيل هاي دروني ؛ در كتاب يوگا سوتره
هاي پتنجلي (اولين دست نوشته درباره دانش پنهاني يوگا كه حدودا 2 قرن
پيش از ميلاد به رشته تحرير در آمد 9مي خوانيم:
« يوگاس
چيتاوريتي نيرودا » فصل اول
–
آيه 2
«يوگا، عبارت
است از بازداشتن و متوقف ساختن آگاهي از پذيرش قالبهاي بسته و شكل هاي
گوناگون».
در ترجمه
آقاي پاشائي از انتشارات فراوان مي خوانيم :يوگا؛فرونشاندن جان (آگاهي)
است در خاموشي . داريوش شايگان در اديا، مكتب هاي فلسفي هد مي
نويسد:يوگا؛يعني حذف مراتب ذهني و انقطاع تموجات حس باطن.
«جان (آگاهي)
چون بيارامد، ما، در گوهر خويش بياراميم كه دانستگي است وبيكران
است.» فصل اول
–
آيه 2
«هركه جلال
خود را ديده باشد هر گونه آشفتگي درباره سرشت آن نزد اوناپديد مي
شود.» فصل چهارم
–آيه
25
«آن گاه به
راستي جان (آگاهي ) آغاز مي كند كه خود را جدا از كنش ؛تجربه كند وبه
طبع به سري روشن شدگي كشيده مي شود.» فصل چهارم
–
آيه 26
در يوگا
مرحله كمال يافتگي و نهاي (مرحله هشتم يوگا)صمدي
(samadhi)
است. در اين مرحله شخص پس از تمركز يافتن و بعد مديتيشن مكرر ، ذهن اش
خالي وخاموش مي شود. وحالت وحدت گونه وجود وشعور هستي راتجربه مي كند.
علت كثرت
ماده ، قوانين طبيعت است كه هادي تكامل است.
(يوگا سوترا
–آيه
14)
3-فكر-آگاهي
فكر يك موضوع
مشخص است ، يك جزء است ، مثلا هويت شما. شما فكر مي كنيد آقا يا خانم
X
هستيد، اهل
فلان ملت ايد، داراي بهمان فرهنگ بومي مي باشيد، تحصيل ، پست و…
همه يك ويژگي ظاهري در زندگي حقيقي تان است. اينها جنبه كثرت ،نسبي
ومحدوديت زندگي و وجود شماست.
اما حوزه اي
ديگر به سمت بينهايت درون شما وجود دارد. آن آگاهي كيهاني است. در اين
حوزه شما يك انسان،يك وجود و از اين هم بالاتر متصل به كل «هستي »
هستيد.
در حوزه
آگاهي ، فرديت و هويت شما محو و غايب مي شود. تجربه اي از اين دست باعث
مي شود دانستگي هايتان محدود و گاها انحرافي بنظر رسد. شما از اين
دانستگي جزئي رهائي مي يابيد و آزاد مي گرديد.
"بالاترين
مرحله تكامل ، آگاهي كيهاني است"
(ماهاريشي
–
كتاب مراقبه)
آنگاه كه
وجه عقلي مغز ساكت و خموش است. وجه الهام گيري آن فوق العاده هشيار مي
شودو …
براي بيشتر مردم حتي روشنفكران ، اين وجه هشياري ، تجربه كاملا تازه اي
است. ولي دانشمندان از طريق پژوهشهاي خود به اشراق و مكاشفه مسقيما
آشنا هستند . زيرا هر كشف نويني از چنين بارقه غير كلامي و ناگهاني
سرچشمه مي گيرد.
وجوهات
مشترك روشهاي مديتيشن
1-
انتخاب يك
وسيله براي معطوف سازي توجه و حواس.
عموما اين
وسيله يك وسيله ذهني بصورت تكرار يك يا چند صوت است كه تحت عنوان
“مانترا” ناميده مي شود.
“مانترا” در
زبان خود ما همان “ذكر” و ذكر خواني است و ژاپن مكتب ذن به نام “نون
–
وات –
سو”مي باشد.
ذكر به معناي
“ياد كرد” است و عموما در عرفان و طريقت هاي علوم باطني ايران زمين از
آن بسيار سخن گفته شده و مورد استفاده قرار گرفته است.
2-عموما
تمرين بصورت نشسته در حالت لوتوس، چهار زانو يا مربع انجام مي شود و
فرد در اين حالت بنوعي در تفكر آزاد و تعمق قرار مي گيرد.
3-در اغلب
روش هاي مديتيشن جهان ، انواع ذكر گوئي بصورت (گروهي- فردي) و يا زباني
، ذهني و قلبي ديده مي شود.
4-تنفس و
تنظيم دم و بازدم و خصوصا حبس دم در بيشتر روش هاي مديتيشن مرسوم است و
حتي بعضا جايگاه شاخص دارد. (داشتن خود آگاهي روي عمل تنفس).
5- هدف همه
مديتيشن هاي رايج و كهن ، خاموشي فكر و رسيدن به حالت خلاء ذهني (تهي ،
فنا ، عدم، از خود بيخودي و
…)
است.
6- همه انواع
مديتيشن هاي تمدن هاي مختلف ، قائل به اتحاد با يگانه هستي بخش و اشراق
و الهام از منبع آگاهي كيهاني در حالت خلاء يا صمدي مي باشد.
7-همه
مديتيشن هاي رايج معتقدند در طول تمرينات پيشرفته در فرد نيروهائي
(سيدهي در زبان سانكريت يوگا و كرامت در ادبيات عرفاني ايران)بيدار مي
شود اما نبايد اسير آنها شد بلكه بايد از آنها گذشت و خودشناسي و رسيدن
به كمال معنوي را هدف اصلي دانست.
و اما در مورد شيوه
اجراي تمرين
نيز خوب است به چند روش از اساتيد بنام يا روش هاي رايج از مراكز معتبر
اشاره شود.
دستورالعمل هائی برای اجرای مدیتیت
1-
قبل از اجرای برنامه مدیتیت ، دو
شاخه تلفن را بکشید . رادیو ، ضبط یا تلویزیون اطاقتان را خاموش کنید.
شعله چراغ یا گاز را در صورت مزاحمت ببندید و با اطمینان و آسودگی
تمرین تان را آغاز نمائید.
2-
قبل از اجرای تمرین مدیتیت ، دوش
حمام مناسب است.
3-
هرگز مدیتیت را در حالت خوابیده
(درازکش) انجام نمی دهیدجز موارد ضروری.
بنشینید، کمرتان راراست نگهدارید ، پاهایتان را بصورت مربع روی زمین یا
آزاد روی مبل بگذارید، چشمهایتان را ببندید و در نشست مدیتیت قرار
بگیرید.
4-
هنگام خستگی زیاد ، تب و لرز و
بیماری ، مدیتیت نکنید. زیرا ذهن و روان شما آماده نیست .
5-
بعد از غذا تمرینات عملی را با فاصله
یک الی 5/1 ساعت تاخیر انجام دهید.
6-
قبل از خوابیدن برنامه مدیتیت را
انجام ندهید.
7-
محل انجام تمرین در منزل را عموما در
یک نقطه معین انتخاب کنید.
8-
زمان انجام تمرین در منزل را عموما
در ساعتهای معینی انتخاب کنید.
9-
مدیتیت در فضاهای آرام ، سرسبز ،
معطر و محلهائی که انسانهای خوب رفتاری هستند ، بهتر انجام می شود.
10-
لازم است بعد از اتمام برنامه مدیتیت
، مدتی در وضعیت خوابیده (درازکش ) به استراحت و وانهادگی بپردازید.
11-
در حین مدیتیت اگر با شما کاری دارند
، می توانید به آرامی از آن وضعیت خارج شوید و به کار خود بپردازید.
لیکن اگر فرصت داشتید به هنگام برگشت ، مدیتیت خود را ادامه دهید.
12-
با خانواده ، دوستان و یا رهروان
نزدیک ، مواقعی را به تمرین جمعی اختصاص دهید.
13-
در حین اجرای مدیتیت ، به جستجوی
افکار و احساسات خود نپردازید.
14-
در حین اجرای مدیتیت ، سعی در خارج
کردن افکار مزاحم نداشته باشید ، بلکه اجازه دهید افکارهمانطوری که می
آیند بیاند و همانطور که می روند ، بروند.
15-
در حین اجرای مدیتیت ، به تجزیه و
تحلیل افکار و احساسات خود نپردازید.
16-
حفظ سکون و بی حرکتی بدن در حین
تمرین مطلوب است. لیکن اگر دچار مقاومتهائی چون خارش و یا فشار در نقطه
ای از بدن می شود می توانید به آرامی عکس العمل نشان دهید.
17-
حین مدیتیت ، در پی نتیجه خاصی نباشد
و به طبیعی ترین فعالیت ذهن تن بسپارید.
18-
افکار خلاق و کشف شهودها اغلب خارج
از برنامه مدیتیت ، در لحظه های عادی زندگی رخ می دهند ، پس در برنامه
مدیتیت انتظارش را نکشید.
19-
ممکن است در اثر تجارب ناخوشایند ،
خستگی و فشار روحی پیشین ، در حین مدیتیت یا پس از آن گاهی دچار افکار
ناملایم و در هم و بر هم می شوید ، شکیبا باشید و به ادامه تمرین خود
امیدوار بوده و بدون تلاش خاصی ، به خود فرصت دهید تا بتدریج خستگی ها
آزاد شوند ، فشار روحی کاهش یابد و افکار شما منظم گردد.
20-
اگر با مشکل یا مسئله ای برخورد می
کنید که حس مینمائید میتوانید راه حل آنرا در خود جستجو کنید، در
اینصورت به مطالعه اضافی نپردازید . با دیگران سخنی نگوئید . سکوت
نموده و به خود اجازه دهید ، به صورت مکاشفه پاسخ را از خود بیابید .
21-
وقتی موضوعی را در پیش دارید که باید
عمل شود و چیزی نیست که با حرف زدن و گفتگو حل شود ، مناسب است که در
آن باره حرفی نزنید . زیرا ممکن است با سخن گفتن خواسته عملی آنرا از
بدن خارج نمائید . سکوت اختیار کنید ، تا آن خواسته بطور حقیقی در عمل
شما هویدا گردد.
روش مدیتیشن
(So- Hum)
|
مرحله (1)
مرحله (2)
مرحله (3)
استراحت |
دم- حبس دم کوتاه – بازدم – استراحت و تکرار این
حالت
تکرار مانترای
So با دم و تکرار
مانترای
Hum
با
بازدم و بطور ذهنی و تکرار این حالت
تنفس ادی مانتراها را آزاد می گذاریم و افکار
خود را نیز رها می کنیم و تنها علاقمندیم مانتراها در ذهن تکرار
شوند و به نوع شاهد و ناظر فرایند درون خود باقی می مانیم
اگر ممکن است خوابیده یا نشسته در وضع راحت |
2 تا 3 دقیقه
2
تا 3 دقیقه
12 دقیقه
چند دقیقه
|